Zen Oefening

Zazen

Oefening in vier elementen

Onze lessen zijn gebaseerd op vier oefen-elementen: zazen-meditatie, studie, ritueel en Bodhisattva (verlichtende) interactie. Zazen-meditatie vormt het hart van je oefening. De andere drie zijn er zowel een uitdrukking van als een inspiratie om in meditatie nòg dieper te reiken in de realiteit of wat we ook wel je Boeddha-Natuur noemen.

Zazen-meditatie helpt je geconditioneerde gedachtepatronen te doorzien waardoor je beter leert waarnemen en je helderder voor ogen krijgen wat te doen in dit leven. Hoewel eenvoudig in opzet, komt er toch wel wat bij kijken voordat zazen voor je gaat werken. Allereerst is het goed om precies te weten waar je op dient te letten op je meditatiekussen. Onze leraar en abt van Zen River, Tenkei Roshi, heeft een wegwijzer geformuleerd die je helpt om effectief te mediteren. Hij gebruikte daarbij instructies van oude Chinese Boeddhistische Meesters uit de Gouden Eeuw van Zen. Centraal daarin staat het begrippenpaar ‘onderbreken‘ (van de stroom van gedachten) en ‘helder waarnemen’ (van je eigen geest) uit het meditatie-onderricht van de Boeddha zelf.

Onze beschrijving hieronder geeft je enig inzicht over hoe dat werkt. Een geleide meditatie helpt om het ook daadwerkelijk te ervaren. En vervolgens is het natuurlijk zaak om regelmaat te betrachten bij het oefenen. Zazen is iets dat je kunt leren en als je eenmaal op weg bent vergt het enige volharding. Twee aspecten waarvoor je bij ons op de boot terecht kunt.

Zazen meditatie

Tijdens je meditatie is er echt iets te doen. In de wegwijzer onderscheiden we vier fasen waarbij je vanuit de één als vanzelf voortbeweegt naar de volgende en zo nodig ook weer terugschakelt.

Allereerst kalmeer je lichaam en geest en breng je ze met elkaar in harmonie. Gedachten en gevoelens laat je even voor wat ze zijn. Je gaat er niet in mee maar richt je geheel op het ademen. Al je waarnemingen doen mee in je ademhaling. Je ademt vanuit je onderbuik en merkt op hoe je stevig kunt rusten in je lichaam. Tegelijkertijd is je ervaring er één van ruimtelijkheid, de ademhaling reikt tot in alle uithoeken van je lichaam en zelfs nog verder dan dat. Zo zittend, stevig en tegelijkertijd heel licht, ben je gereed om verder te gaan naar waar het ons in de Zen-traditie om te doen is.

Je verlegt je aandacht naar de vraag ‘wat’ er ‘hier ‘op dit kussen zit te mediteren. Na verloop van tijd merk je op dat geen antwoord volstaat. Dat het zelfs helemaal niet meer om een antwoord gaat. Je richt je alleen nog maar op die ene vraag, die je keer op keer stelt en die je verder op weg helpt. Je zult merken dat het onderscheid tussen wat zich binnen je lichaam en daarbuiten afspeelt zijn relevantie verliest. Zowel je concentratie op de vraag, het tikken van de klok, de geluiden van de straat en de verschillende sensaties in je lichaam doen zich allemaal voor in één en dezelfde ruimte. Dat is niet één, twee , drie gemakkelijk want je verliest je houvast; noties over wie je bent en hoe het leven in elkaar zit lijken zich wat op te lossen. Je ontdekt hoezeer je steeds weer opnieuw houvast zoekt en hoe afhankelijk je daar eigenlijk van bent. En je ervaart de opluchting wanneer je merkt dat je zo nu en dan ook wel zonder kunt.

Als het je lukt om in een dergelijke, wat we noemen, non-duale staat te mediteren, dan ben je gereed om belangrijke kwesties die voor jou nu actueel zijn toe te laten in je meditatie zonder dat je meteen op zoek gaat naar oplossingen. In deze fase van de meditatie leer je werken met speelse vragen waar de eeuwenoude Zen-traditie in voorziet. We hebben het dan over de zogenaamde koans. Je leert persoonlijke kwesties die je misschien als hinderlijk of problematisch ervaart als een koan te waarderen. Je ondervindt dat dergelijke persoonlijke kwesties dragers zijn van heel bruikbare informatie, speciaal voor jou bedoeld om iets van te leren. Die informatie kan “out of the blue” vrijkomen.

Daarmee kun je gaan oefenen zodra je van je kussen opstaat. Soms werkt dat heel concreet. Je wordt bijvoorbeeld assertiever, waar je eerder afwachtend was, of juist andersom. Soms werkt het heel subtiel en heb je het zelf nauwelijks in de gaten en hoor je het terug in een reactie van iemand anders. Zo kan meditatie voor je gaan werken. We zeggen dan ook wel eens dat we “Boeddha het werk laten doen”. Zeker als je oplet en ook in je dagelijkse activiteiten leert oefenen!

Tijdens de dinsdagavonden begeleiden we je in geleide meditaties langs de verschillende fasen die in zazen aan bod dienen te komen. Als je er mee leert werken, blijken die te onderscheiden fasen samen te vallen in één ervaring. De ervaring van jouw meditatie, jouw leven. Een veel lichter leven dan je voor mogelijk hield.

Ritueel

We besteden ook aandacht aan ritueel. Ieders leven zit boordevol rituelen. Rituelen maken het menselijk verkeer wat overzichtelijker. We proberen elkaars verjaardagen niet te vergeten als blijk van hoe we de ander waarderen. En als je geen hand geeft waar dat wel wordt verwacht, weten we meteen dat we elkaar kennelijk nog niet helemaal begrijpen.
Op de Zen Boot gebruiken we in onze klassen enkele rituelen uit de rijke Zen-traditie. We zingen de Hart-soetra, we offeren wierook, we maken drie buigingen aan het eind van iedere bijeenkomst. Daar zit betekenis achter, een cultuur van wederzijds respect. Er valt zeker van alles over te vertellen, maar gewoon meedoen is wat er eigenlijk echt toe doet.

Literatuurstudie

Op de donderdagavond verzorgen we teksten die we samen bestuderen en gaan daarover met elkaar in gesprek. We putten uit een overvloed aan wijsheid uit de 2.600 jaar Boeddhistische geschiedenis, Chinees, Indiaas, Japans, maar ook Tibetaans en modern westers. We gebruiken voornamelijk bron-materiaal. Dat wil zeggen dat we Boeddhistische Meesters aan het woord laten.

De abt van Zen River, Zenmeester Tenkei Coppens, heeft twee bloemlezingen samengesteld van Boeddhistische teksten die hij in de loop van 20 jaar onderricht heeft gebruikt en geschikt vond om mee les te geven. In ‘Anthology l’ tref je een keur aan basiskennis waardoor je de Boeddhistische taal beter leert verstaan. In ‘Anthology ll’ tref je een overzicht aan van instructies die heel bruikbaar zijn bij de klassen op de boot. Klik op de betreffende titel en je treft er de inhoudsopgave. Verder behandelen we ook koans uit de koan-collecties Mumonkan, Hekiganroku, Shoyoroku en Denkoroku.

 

anthology 1

Anthology 2

Bodhisattva (verlichtende) interactie

Door samen te komen, te mediteren en te studeren, creëren we een situatie waarin je leert zien dat je met een regelmatige oefening veranderingen teweeg kunt brengen in je leven. Veranderingen die verlichting brengen. Je gaat de wereld op een andere manier zien. In plaats van ‘ik en de wereld’ wordt het meer ‘de wereld en wat ik daarin kan betekenen’. Het lijkt alsof de wereld zich wat overzichtelijker aan je presenteert. In werkelijkheid ben jij het die je omgeving beter leert lezen, je hebt simpelweg meer helderheid over wat je te doen staat in dit leven. Die helderheid neem je mee als je weer naar huis gaat, naar je werk, naar je studie, je familie, vrienden en bekenden.